
HSP
André Bongers genderturbulentie
GENDERTURBULENTIE Judith Butler Is het wel geraadzaam om boeken en onderzoeken over gender te lezen als je er geen persoonlijk probleem mee hebt of van maakt? Ik ben vrij tevreden met het wezen dat ik ben en dat wens ik ook alle andere mensen toe. Butlers standpunt maakt me nieuwsgierig, het past in de filosofische en biologische vraagstelling “Wie ben ik?”. Man, vrouw, beide, of nog anders? Bestaat er een simpel antwoord? Kan een mens naar geest en lichaam vrij en eenvoudig bestaan? Of slechts alléén op een eiland? Ik las het boek als “stof om na te denken”, om te zien welke bedenkingen het bij mij oproept. Judith Butler is professor in retorica en vergelijkende literatuurwetenschap aan de universiteit van California In Berkeley (VS) en studeerde filosofie aan Yale. Ze is actief in de feministische en lesbische beweging. Centraal in het boek staat de vraag hoe machtspraktijken – normen omtrent gender en seksualiteit – inwerken op het lichaam en de psyche, en welke uitsluiting dat met zich meebrengt. Het besef dat deze vraag 30 jaar na de eerste publicatie van dit boek nog brandend actueel is, vind ik een bedroevend feit. Volgens Butler is gender “meer dan een culturele constructie die te onderscheiden zou zijn van een lichamelijke sekse; het is namelijk een regulerend mechanisme dat deel uitmaakt van ons denken en spreken, en geseksueerde lichamen en connotaties (bijbetekenissen) van mannelijkheid en vrouwelijkheid onderscheidt en vastlegt.” De inhoud van dit boek is voor mij vooral zwaarwichtige duur verwoorde theorie om de theorie. Kun je het gender ‘probleem’- de aard van de individuele mens - zo oplossen? Volgens mij is een gezonde samenleving, opvoeding, erkenning en aanvaarding de te zetten stap. Laat alle genderturbulentie zijn wat het is en aanvaard iedere geaardheid zoals ze is. Hetzelfde geldt overigens voor ras, intelligentieniveau, psychische en fysieke beperkingen. Leef eens - zoals mijn vroegere buur - als albino Afrikaanse, gehandicapte en laaggeschoolde vrouw in een door de mens gecreëerde godsdienstige, politieke en cultuurgebonden wereld met al haar dogma’s, regels, wetten, zogenaamde idealen en vooroordelen. In een maatschappij waar “troubles” overheersen! Ze is de buurt ontvlucht! Hoe moeilijk kun je het maken, hoeveel moeilijker kan het nog worden? De machten die dat bepalen vormen we zelf. Wie over vrouwen spreekt als ‘de feministische genealogie van de categorie vrouwen’ versterkt volgens mij het onderscheidende, polariserende en desintegrerende kastedenken. Hoeveel categorieën kun je nog meer bedenken? Ga ik dan niet liever op zoek naar evenwicht en harmonie? Kent u de monoseksuelen? In de kapitalistische landen misschien wel de grootste maar in stilzwijgen levende groep mensen die al dan niet gewild een relatieloos leven leiden en zichzelf fysiek en zelfs emotioneel (moeten) bevredigen? Je wordt met een genetisch bepaald lichaam geboren en je bent wat je bent, hoera hier BEN ik! Maar vanaf dat ogenblik begint de conditionering, de ‘anders makende’ vormgeving door de ouderrol, onderwijs, culturele omstandigheden, godsdienst en ga zo maar door, misschien zelfs je leven lang. Zijn al onze zogezegd persoonlijke meningen, gedachten en ideeën niet meer dan geconditioneerde reflecties? Zijn wij niet allemaal marionetten in het menselijke bestaan? Maar wat je bent blijft altijd aanwezig, het onderwerpt zich, komt in opstand of gaat op zoek en dat met veel psychisch lijden, ziekte en andere desastreuze problemen tot gevolg. En dat geldt niet alleen voor vrouwen! Maar tijdens de lezing van dit boek krijg ik het beklemmende gevoel dat de man een zich in machtswellust wentelende godheid is, een ongenaakbare patriarch wiens heerschappij dikwijls door vrouwen zelf in stand wordt gehouden. De man is het centrum van bewustzijn en geest, de vrouw slechts het ondergeschikte lichaam. Maar die denkwijze kun je met evenveel recht omkeren en beweren dat de vrouw net door dat lichaam en haar seksuele en leven-barende kracht de meerdere is van de man. De vrouw is - of was - de moedergodin! Kun je ooit correct definieerbare gender en seksualiteit materialiseren, kun je er een blokkendoos, een schriftelijke cursus of een politiek betoog van maken? Bestaat er een “waarheid” van sekse zoals Foucault het noemt? Of de stellingname van Irigaray dat er maar één sekse is, nl. de mannelijke? Zodra je gelooft wat je denkt, zit je vast, zit je in je bubble! Ieder standpunt houdt immers het risico op verstarring in. Ik las het boek helemaal uit… Boom Parrèsia (90-5352-620-X)