
HSP
Jan Robert Vanhoenacker (1875-1958)
Als zoon van ondermeester Karel Lodewijk Vanhoenacker en Louisa De Josse wordt Jan (Jean) Robert Vanhoenacker geboren op 7 maart 1875 in Kortrijk. Hij volgt in zijn geboortestad van 1889 tot 1894 avondlessen aan de Kortrijkse academie. Om zijn legerdienst te vervullen moet Vanhoenacker in 1894 naar Antwerpen, de stad waar hij nadien van 1896 tot 1903 aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten verder studeert, waar onder meer architect Edouard Dieltiens een van zijn leraren is. Bij de in 1899 opgerichte Kring voor Bouwkunde (KVB) zal Jan diverse functies bekleden. Intussen krijgt hij tweemaal een tweede Prijs van Rome en in 1904 wordt dat een eerste prijs in de tweejaarlijkse wedstrijd van de Koninklijke Maatschappij der Bouwmeesters van Antwerpen (KMBA), een vereniging die in 1922 zal fuseren met de KVB. Jan Robert Vanhoenacker trouwt met de Antwerpse Anne Schaloigne en zal zich ook blijvend in de geboortestad van zijn echtgenote gaan vestigen. Al voor de Eerste Wereldoorlog is Vanhoenacker erg actief, maar dan nog vooral in zijn geboortestad Kortrijk, waar hij in 1900 zijn eigen architectenbureau vestigt, dat hij tot 1914 open zal houden. Hij blijft evenwel die hele periode in Antwerpen wonen, waar hij in 1902 ook een kantoor opent. Vanhoenackers eerste succesen zijn echter met Kortrijk verbonden. Zo bouwt hij in de chique straat aan de achterzijde van het Kortrijkse station, de Minister Tacklaan, in 1905 vijf prachtige burgerhuizen naast elkaar (nrs.21 t/m 29) voor vijf verschillende bouwheren, die allemaal elementen uit de art nouveau en het eclectisme in zich dragen. En in 1908 kan hij daar op nr.31 nog een zesde woning aan toevoegen, waarbij hij compleet van stijl verandert en een neo-classicistische woning laat verrijzen. Ook op enkele andere plekken in Kortrijk zijn huizen te vinden waarin je de hand van Jan Robert kan herkennen en in 1912 ontwerpt hij zelfs een hele tuinwijk. Maar zijn bekendste werk uit die periode is de Kortrijkse Stadsschouwburg, die aan de stadskant van de stationswijk tussen 1912 en 1920 verrijst in neo-Vlaamse renaissancestijl met torentjes en een trapgevel vol pinakels. Wie deze stadsschouwburg bekijkt, kan nauwelijks geloven dat hier dezelfde hand aan het werk is geweest als die van de Antwerpse ‘Boerentoren’ nog geen twintig jaar later. Op het heraangelegde plein heeft Olivier Strebelle in 2000 een eigentijds beeldhouwwerk ‘De Golf’ geplaatst. In 1913 associeert Vanhoenacker zich met John Van Beurden en in 1918 met Jos Smolderen. Na WO I neemt Vanhoenackers architectenbureau de heropbouw voor zijn rekening van de stad Waasten (Warneton, in het later bij de provincie Henegouwen behorende Franssprekende gedeelte van de provincie West-Vlaanderen), waar een Petrus-en-Pauluskerk naast een ‘byzantijns’ stadhuis verrijst. Ook elders in West-Vlaanderen is dit trio actief met onder meer de Bank van Kortrijk met diverse filialen. Er volgen nu een reeks grootschalige projecten voor Vanhoenacker en Co. in en om Antwerpen, zoals de Beurs voor Diamanthandel aan de Pelikaanstraat (begonnen voor WO I, maar pas in 1920 voltooid), het Century Hotel aan de De Keyserlei en sociale woningen op het Kiel aan de Jan Davidslei en aanpalende straten. Maar het hoogtepunt wordt het torengebouw voor de Algemeene Bankmaatschappij, beter bekend als de Boerentoren, een wolkenkrabber waaraan vanaf 1929 in ijltempo is gewerkt omdat die als waardige afsluiter van de Meir gereed zou moeten zijn medio 1930, wanneer Antwerpen zijn derde Wereldtentoonstelling opent. Dat lukt uiteraard niet, maar op 19 maart 1932 wordt dan toch de Panoramazaal geopend bijna bovenin de toen 87,50 meter hoge skyscaper, op dat moment zelfs de hoogste van Europa. Vanhoenacker getuigde zelf, tijdens een uiteenzetting over “Moderne hoogbouw” in het tijdschrift van de KMBA van 1935: “Met het Torengebouw te Antwerpen, dat totnogtoe steeds het hoogste van Europa blijft, had ik de eenige gelegenheid een praktische oefening van een bouw vaneen sky-scraper te kunnen doen. Mijn studiereis naar de Verenigde Staten heeft mij bovendien toegelaten de opgedane ondervindingen te controleeren en te vermeerderen”. Het zou echter bij deze ene proefneming blijven, waarschijnlijk door de economische crisis die in het begin van de jaren 1930 zich ook in België laat voelen. Daardoor ontbreekt het aan kapitaal om dergelijke grote gebouwen op te trekken. Zijn bekend gebleven ontwerp voor de aanleg van Antwerpen Linkeroever van rond 1932, met straten vol ‘Boerentorens’, is dan ook nooit verder dan de tekentafel gekomen. Rond 1930 wordt de associatie met Smolderen en Van Beurden beëindigd en blijven wedstrijdontwerpen van Jan Robert Vanhoenacker zonder gevolg. Hijzelf blijft overeind tot 24 november 1958, wanneer Jan Robert Vanhoenacker in Antwerpen overlijdt, ruim 83 jaar geworden. Daarmee heeft hij de volgende Expo in Brussel dan toch wél gehaald.
KBC-Torengebouw (Boerentoren) foto: Vera Seppion